Jadąc z Grudziądza Drogą Krajową nr 55 w kierunku Kwidzyna, po kilkunastu minutach skręcasz w prawo na wiejską drogę i nagle las ustępuje. Otwiera się szeroka zielona przestrzeń, po której toczą się szybowce. W powietrzu zawisa smukła maszyna, wokół budynku aeroklubu stoją samochody z całego regionu. Trafiwszy tu po raz pierwszy, trudno nie zadać sobie pytania: skąd w tej spokojnej wsi niedaleko Grudziądza wzięło się coś takiego?
Lotnisko EPGI w Lisich Kątach jest jednym z tych miejsc, które piloci opisują nieco inaczej niż inne. Nie są to zachwyty nad długością pasa ani nowoczesną infrastrukturą — EPGI to niewielkie lotnisko trawiaste, jakich w Polsce jest kilkadziesiąt. Chodzi o coś trudniejszego do zmierzenia: połączenie braku stref lotniczych blokujących codzienne szybowanie, wyjątkowej termiki wytwarzanej przez Pojezierze Chełmińskie i dolinę Wisły oraz czegoś, co można by nazwać atmosferą miejsca, które od ponad dziewięćdziesięciu lat kształci ludzi do latania.
Grudziądz i jego lotnicza tradycja, o której mało kto wie
Żeby zrozumieć, dlaczego Lisie Kąty są tym czym są, trzeba cofnąć się do Grudziądza w roku 1921. Miasto — wówczas świeżo włączone do odrodzonej Polski po latach pruskiego zaboru — stało się siedzibą Wyższej Szkoły Pilotów, instytucji militarnej, która miała kształcić lotników dla odradzającej się armii. Szkoła szybko przekształciła się w Oficerską Szkołę Lotniczą, jedno z kluczowych miejsc szkolenia polskich pilotów wojskowych w dwudziestoleciu międzywojennym.
Losy tej szkoły potoczyły się znajomym tropem: przeniesiono ją do Dęblina, gdzie jako Szkoła Orląt działa po dziś dzień. W Grudziądzu nie oznaczało to jednak końca lotnictwa — wręcz przeciwnie. W obiektach po szkole oficerskiej utworzono Lotniczą Szkołę Strzelania i Bombardowania, a wojskowe tradycje lotnicze zaciążyły na tym mieście w sposób, który odczuwało się dekady później.
Dla cywilnego szybownictwa przełomowy był rok 1934, kiedy przy Aeroklubie powołano do życia Koło Szybowcowe. Dwa lata później, w 1936 roku, powołano Wyższą Szkołę Pilotażu dla wojskowych pilotów doskonalących umiejętności po ukończeniu innych szkół. Grudziądz stał się tym samym miejscem, przez które przeszła niemała część polskiego przedwojennego lotnictwa — zarówno wojskowego, jak i sportowego.
Wojnę i lata powojenne przetrwała tradycja, nie instytucja. W nowych realiach działalność wznowił Aeroklub Grudziądzki, który kontynuował szybownicze dziedzictwo sprzed 1939 roku w warunkach PRL-owskiego lotnictwa sportowego. To tu, w połowie lat sześćdziesiątych, szkolił się młody człowiek, który dekadę później wspiął się znacznie wyżej niż zasięg jakiegokolwiek szybowca.
Mirosław Hermaszewski i kurs akrobacji, który poprzedził kosmos
6 sierpnia 1961 roku Mirosław Hermaszewski miał dwadzieścia lat i ukończył właśnie w Aeroklubie Grudziądzkim kurs akrobacji szybowcowej. Późniejszy generał, pilot wojskowy i — w 1978 roku — pierwszy Polak w kosmosie, zaczynał od szybowania nad tutejszymi polami.
Ta historia jest warta zapamiętania nie jako ciekawostka, lecz jako argument. Lisie Kąty wychowały pilota, który dotarł na orbitę. Cały czas kształcą pilotów, którzy latają do zawodów, przelotów i po prostu dla przyjemności. Skala się zmieniła, istota pozostała ta sama: to jest miejsce, gdzie ludzie uczą się latać.
Aeroklub Grudziądzki formalnie zakończył działalność uchwałą walnego zebrania z 28 sierpnia 2022 roku. Jego tradycje kontynuuje Aeroklub Nadwiślański — podmiot prawnie odrębny, z nową kadrą, nowym sprzętem i certyfikowaną obsługą techniczną, ale z tą samą lokalizacją, tym samym polem wzlotów i tą samą filozofią: latać tyle ile się da, jak najlepiej i jak najbezpieczniej.
Gdzie leżą Lisie Kąty i co to oznacza dla pilota
Lisie Kąty to wieś w gminie Grudziądz, ok. 90 mieszkańców, kilka zakładów usługowych i lotnisko. Od centrum Grudziądza dzielą ją rzeka Osa — prawy dopływ Wisły — i kilkanaście kilometrów drogi. Dokładniej: ok. 10–12 km w linii prostej na północny wschód, co przy dobrej drodze oznacza kwadrans jazdy samochodem.
To geograficzne położenie nie jest bez znaczenia dla jakości latania. Na zachód od lotniska leży dolina Wisły, za nią Bory Tucholskie. Na wschód rozciąga się Pojezierze Iławskie, na południe — Pojezierze Chełmińskie. Każdy z tych obszarów latem generuje prądy wznoszące: nagrzane słońcem pola uprawne, zbocza pojezierzy, granica lasu i łąk — wszystko to tworzy termikę, której pilot szybowcowy szuka wzrokiem, zanim jeszcze wsiądzie do kabiny.
Równie istotne jest to, czego tu nie ma: żadnej strefy CTR, żadnej TMA narzucającej pułap latania, żadnych ograniczeń wymagających specjalnych zezwoleń na codzienny lot szybowcowy. Przestrzeń powietrzna nad EPGI to klasa G — niekontrolowana, w której piloci koordynują się między sobą, nie z kontrolerami na ziemi. Dla kursanta i doświadczonego pilota oznacza to jedno: przyszedłeś latać, to latasz.
Lotnisko nosi kod ICAO EPGI. „EP" to Polska, „GI" to Grudziądz-Lisie Kąty. Współrzędne: 53°31'28''N, 18°50'58''E, wzniesienie 35 metrów nad poziomem morza.
Pole wzlotów, pasy i łączność
Lotnisko dysponuje obszernym trawiastym polem wzlotów. Główny kierunek startów i lądowań to RWY 13/31 — pas ustawiony na kierunkach magnetycznych 130° i 310°, nawierzchnia trawiasta. Wyznaczony jest też pas pomocniczy w kierunku 06/24. Aktualne zadeklarowane długości pasa warto sprawdzić w dokumentach w Strefie Pilota lub w AIP VFR EPGI — dokumenty mają pierwszeństwo przed artykułem blogowym.
Duże pole wzlotów ma konkretne przełożenie na codzienną pracę lotniska: kiedy w sezonie jednocześnie latają kursanci na szybowcach, samoloty holujące i wyciągarka — a tak bywa w szczycie — każdy ma swoją przestrzeń i kierunek, i nikt nikomu nie siedzi na ogonie.
Łączność odbywa się na częstotliwości Lisie Kąty Radio — 119,885 MHz. Lotnisko jest nieobsługiwane przez służby ATC, więc pilot sam odpowiada za informowanie otoczenia o swojej pozycji i zamiarach. Przylatując samolotem z zewnątrz, warto zadzwonić wcześniej — intensywna aktywność szybowcowa to standard, a nie wyjątek.
Co znajdziesz na miejscu?
Centralnym punktem lotniska jest budynek aeroklubu. Wchodzisz i trafiasz na odprawę — codziennie o godzinie 9:00 piloci i kursanci zbierają się, żeby omówić warunki pogodowe, kolejkę do szybowców i plan lotów na dany dzień. Jeśli przyjeżdżasz z voucherem, też tu trafisz najpierw: instruktor czeka na odprawie, nie na płycie lotniska.
W tym samym budynku działa hostel dla kursantów, pilotów odwiedzających EPGI z zewnątrz i wszystkich, którzy chcą zostać dłużej niż jeden dzień. To nie jest zwykły nocleg — budzisz się w miejscu, które żyje lotniskiem. Rano słyszysz jak zaczyna pracować wyciągarka, przy śniadaniu rozmawiasz z kimś, kto właśnie wrócił z przelotu na kilkaset kilometrów. Dla uczestników kursów szybowcowych przyjeżdżających na kilkudniowe turnusy hostel jest naturalną bazą.
Flota aeroklubu obejmuje szybowce szkolne i codziennie dostępne minimum dwa samoloty holujące. Na polu wzlotów pracuje wyciągarka szybowcowa. Wszystkie statki powietrzne przechodzą regularne przeglądy w certyfikowanej organizacji CAO aeroklubu — zatwierdzenie Prezesa ULC numer PL.CAO.0020, zakres do 2730 kg MTOM. Certyfikat CAO to nie biurokratyczny szczegół: to gwarancja, że każda maszyna przed wylotem jest w stanie, w jakim powinna być.
Oprócz lotów zapoznawczych i kursów, na EPGI odbywają się w sezonie Ogólnopolskie Zawody Szybowcowe im. Szczepana Grzeszczyka — impreza, która przyciąga pilotów z całej Polski i zamienia lotnisko w coś znacznie żywszego niż na co dzień. Szybowce startują gęsto, obserwatorzy siedzą pod hangarem i na trawie, atmosfera jest taka, jakiej nie doświadczysz na żadnym lotnisku komunikacyjnym.
Jak dojechać do lotniska?
Adres GPS: Lisie Kąty 20, 86-302 Grudziądz. Wpisz go w nawigację i jedź — poprowadzi Cię pod bramę wjazdową lotniska.
Jeśli jedziesz z centrum Grudziądza, najprostsza trasa to Droga Krajowa nr 55 w kierunku Kwidzyna. Po kilku kilometrach od centrum pojawia się skręt na Lisie Kąty — drogowskaz prowadzi przez wioskę prosto na lotnisko. Całość zajmuje ok. 15 minut. Możliwy jest też dojazd od strony Drogi Krajowej nr 16 — od wschodu, przed centrum Grudziądza, skręt na drogę gminną do Lisich Kątów.
Z Torunia (ok. 60 km) najwygodniej przez A1 lub DK91 do Grudziądza, dalej DK55. Z Bydgoszczy (ok. 75 km) DK80 do Grudziądza, potem jak wyżej. Z Iławy (ok. 55 km) DK16 w kierunku Grudziądza — skręt na Lisie Kąty pojawi się przed centrum. Z Gdańska (ok. 130 km) A1 do Grudziądza, dalej DK55.
Przy lotnisku jest bezpłatny parking. Wjazd przez szlaban przy bramie.
Kontakt
Aeroklub Nadwiślański, Lisie Kąty 20, 86-302 Grudziądz (adres lotniska). Siedziba formalna: ul. Mickiewicza 27/1, 86-300 Grudziądz.
Loty zapoznawcze: 601 581 111
Dyrektor / szkolenia: 607 092 600
Administracja / hostel: 601 670 657
Technika: 724 413 724
Formularz kontaktowy: lisie.pl/kontakt
Kilka pytań, które słyszymy najczęściej
Czy na lotnisku jest kontrola ruchu lotniczego?
Nie ma. EPGI to lotnisko nieobsługiwane przez ATC, przestrzeń klasy G. Piloci informują się wzajemnie na częstotliwości 119,885 MHz. Brak kontroli nie oznacza bałaganu — oznacza wolność latania bez zgód i procedur, które gdzie indziej zjadają połowę dnia szkoleniowego. To jeden z powodów, dla których piloci szybowcowi z całej Polski przyjeżdżają właśnie tu.
Co oznacza skrót EPGI?
To czteroliterowy kod ICAO lotniska, używany w planowaniu lotów, aplikacjach nawigacyjnych i dokumentacji lotniczej. „EP" to prefiks polskich lotnisk (Echo Papa w alfabecie NATO), „GI" to identyfikator lotniska Grudziądz-Lisie Kąty. Jeśli ktoś mówi że leci do EPGI — leci do nas.
Jak daleko jest lotnisko od centrum Grudziądza?
Ok. 10–12 kilometrów w linii prostej na północny wschód, za rzeką Osą. Samochodem przez DK55 to ok. 15 minut. Adres GPS: Lisie Kąty 20, 86-302 Grudziądz.
Czy Mirosław Hermaszewski naprawdę tu latał?
Tak, to fakt historyczny odnotowany w wielu źródłach. Mirosław Hermaszewski, pierwszy Polak w kosmosie, ukończył w Aeroklubie Grudziądzkim w Lisich Kątach kurs akrobacji szybowcowej 6 sierpnia 1961 roku, w wieku 20 lat. Aeroklub Grudziądzki był poprzednikiem dzisiejszego Aeroklubu Nadwiślańskiego — to dwa osobne podmioty prawne, ale to samo miejsce.
Czy można przyjechać bez rezerwacji?
Na loty zapoznawcze obowiązuje wcześniejsze umówienie terminu — zadzwoń pod numer 601 581 111. Na kursy szybowcowe i samolotowe zapisy z wyprzedzeniem — szczegóły na stronach kursów.
Co mogę zrobić podczas wizyty?
Najprostszy wybór to lot zapoznawczy szybowcem lub samolotem — voucher kupujesz online, termin umawiasz telefonicznie. Jeśli interesuje Cię latanie na poważnie, sprawdź kurs szybowcowy SPL. W sezonie na EPGI odbywają się Ogólnopolskie Zawody Szybowcowe — przyjedź i popatrz, jak wygląda szybownictwo wyczynowe. Na nocleg działa hostel na terenie lotniska.
Lotnisko EPGI Lisie Kąty nie reklamuje się rozmachem infrastruktury ani długością betonowego pasa. Reklamuje się lataniem: tym ile można tu latać, w jakich warunkach i z kim. Piloci wracają rok po roku, kursanci zostają jako członkowie aeroklubu, a lotnisko żyje przez cały rok — nie tylko w lipcu i sierpniu, kiedy termika jest najlepsza. Jeśli masz pytania przed przyjazdem — odezwij się przez stronę kontaktową.
